Merhaba Madeni 5 Lira

1970’li yılların ortaları olmalı. Enflasyonun gazetelerde ağzından ateşler fışkıran canavar olarak resmedildiği, her gün, her hafta yeni bir ürüne zam geldiği zamanlarda yaşıyorduk. Bir aile sohbetinde zamlar konuşulurken “ben evlenene kadar herhalde ekmek 20TL olur” demiştim. Sanırım ekmeğin henüz yeni 1TL olduğu zamanlardı. Yılı 1975 (Ekmek 1TL) kabul edersek ben evlendiğim zaman ise ekmeğin fiyatı bu tahminimi kat ve kat aşmış, 1250TL olmuştu. Anlayacağınız tahminlerimde çok isabetli değilim. Ama o zamanlar hesap kitap yapacak bir eğitimim de yoktu.

Bugünlerdeki döviz artışı ve enflasyondaki kıpırdanmalar söz konusu iken elimde olmadan o yıllara dönmüş oldum. O zamanlar kullandığımız kağıt paralar enflasyon karşısında değerini yitirir ve kısa zamanda madeni paralara dönüşürdü. Aklıma bugün kullandığımız paralar ve onların akıbetinin ne olacağı geldi.  Düşük enflasyonda bile bu paralar birgün madeni paralara dönüşebilir miydi? Bu dönüşüm acaba ne kadar sürer alırdı?

Türk lirasından sıfır atıldıktan sonra kullanmaya başladığımız 1 kuruşu bugün artık kullanıyor bile değiliz. 5 kuruş bile çok nadir olarak kullanılıyor, kuruşlar içinde en çok 25 ve 50 kuruşluk madeni paraları kullanıyoruz. En küçük kağıt paramız ise 5TL

Amerikadan dolarındaki artışı göz önüne alarak madeni paraların ne kadar sürede artık kullanımdan kalkacağını ve kağıt paraların da ne zaman madeni paralara dönüşebileceğini hesap etmeye çalıştım.

Amerikan doları 2005-2015 yılları arasında 1,35TL’den 2,34TL’ye yükselmiş, yaklaşık %75’lik bir artış olmuş. Önümüzdeki yıllarda benzer bir artış oranı yaşanacağını varsayarak bir tablo hazırladım. Tablonun 1.kısmında 1960-1980 arasındaki dolar kuru ve madeni paraya geçiş süreci yer alıyor. 2.kısmında ise bundan 10, 15  yıl sonraki tahmini dolar kuru ve bugünkü hangi kağıt paranın ne zaman madeniye dönüşeceğini tahmin etmeye çalıştım.

Yıl	Dolar	Gerçekeşen	Yıl	Dolar	Beklenti
1960	4.73	Madeni 2,5TL piyasada	2025	4,68	1,5,10 kuruş hiç kullanılmaz, 25-50 kuruş çok nadir kullanılır.
1970	10.92	Madeni 5TL piyasada	2040	9,36	Madeni 5TL piyasa çıkar
1980	77.54	Madeni 10TL piyasada	2055	18,72	Madeni 10TL piyasaya çıkar

Dolar kurunun son 10 senede %73 artığını kabul edip, bundan sonraki 15 yılda aynı eğimi göstereceğini düşünürsek, her 15 yılda dolar 2 kart artıyor. 2025 yılında dolar 5TL’ye yaklaşıyor. Önceki yılları göz önüne alırsak, 2025 yılından kısa bir zaman sonra madeni 5TL’nin piyasaya çıkabileceğini düşünebiliriz.

Ekonomist değilim ama basit bir matematik hesabı, bu eğilimlerin sürmesi halinde tahminlerim gelecek 2040 yılına kadar elimizdeki kağıt 5TL’nin madeni paraya dönüşeceğini, bir 10-15 yıl sonra ise aynı gerçeği 10TL kağıt paranın yaşayacağını gösteriyor. Sonucu ömrümüz yeterse yaşayıp hep beraber göreceğiz. Tabii arzumuz Türkiye ekonomisinin daha iyi performans göstererek Amerikan dolarına karşı bu süre içinde daha dirençli ve hatta üstün olması yönünde.